Mặt bằng lãi suất đang nhích lên
Những tháng gần đây, lãi suất huy động tăng kéo theo lãi vay. Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố, lãi suất cho vay bình quân bằng VND của nhóm ngân hàng thương mại nằm trong khoảng 8,4–10,7%/năm, nhích khoảng 0,2 điểm phần trăm so với tháng trước. Không ít nhà băng báo mức bình quân vượt 10%/năm, có đơn vị lên tới 11,2%/năm. Con số bình quân không áp cho mọi khách hàng, nhưng nó đủ để thấy tiền vay đang đắt hơn trước.
Với người tìm vay tín chấp, cái bẫy quen thuộc là chỉ nhìn mức lãi ưu đãi của sáu tháng đầu. Hết giai đoạn ưu đãi, lãi chuyển sang thả nổi và cộng thêm biên độ. Ở nhóm vay mua nhà, mua xe, mặt bằng thả nổi hiện phổ biến 12–14%/năm; vay tiêu dùng tín chấp tại các ngân hàng cổ phần thường rơi vào 12–20%/năm tùy hồ sơ. Vì thế câu hỏi đúng không phải "lãi bao nhiêu" mà là "năm đầu và những năm sau là bao nhiêu".
Rào cản thứ hai là hồ sơ. Người ăn lương có bảng lương chuyển khoản dễ được duyệt hơn shipper, thợ tự do hay tiểu thương. Nhiều hồ sơ bị trả lại mà người vay không biết lý do nằm ở lịch sử tín dụng tại CIC, hoặc ở chỗ thu nhập không có chứng từ. Tại TP.HCM và các khu công nghiệp ở Bình Dương, Đồng Nai, một phần lao động vẫn lĩnh lương tiền mặt, khiến hồ sơ yếu hơn đồng nghiệp nhận lương qua tài khoản.
Rào cản thứ ba là kênh vay quá nhanh. Có nơi quảng cáo giải ngân trong ngày, không cần chứng minh thu nhập, không giữ giấy tờ. Nhưng giá của sự tiện lợi đó có thể rất khác. Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố một nhóm cho vay với lãi 7.000 đồng mỗi triệu mỗi ngày, tương đương 252%/năm, cao gấp 12,6 lần mức trần pháp luật cho phép. Trần lãi suất trong giao dịch dân sự hiện là 20%/năm, nên bất kỳ lời chào nào vượt xa mức đó đều là tín hiệu nên bỏ đi, không cần cân nhắc thêm.
So sánh nhanh các hình thức vay phổ biến
| Hình thức | Điều kiện chính | Hạn mức, thời hạn tham khảo | Lãi suất tham khảo | Phù hợp với | Điều cần hỏi rõ |
|---|
| Vay tín chấp theo lương | Hợp đồng lao động, 3–6 tháng lương chuyển khoản, CIC không nợ xấu | Từ vài chục đến vài trăm triệu, 12–60 tháng | 12,5–20%/năm (ACB), 7–17%/năm (Agribank) | Người đi làm có bảng lương | Biên độ sau ưu đãi, phí trả trước hạn |
| Vay tiêu dùng tín chấp | Chứng minh thu nhập, xét theo chức danh | Tới 36 lần thu nhập, tối đa 3 tỷ, tối đa 60 tháng | Khoảng 13%/năm (PVcomBank) | Thu nhập ổn định, cần khoản lớn | Hạn mức thực tế được duyệt |
| Vay có tài sản bảo đảm | Sổ đỏ, xe, sổ tiết kiệm | Tùy giá trị tài sản, kỳ hạn dài | 6,9–12%/năm (ACB), 6,5–7,5%/năm (Agribank), 7–9%/năm (BIDV) | Người cần số tiền lớn, dài hạn | Phí định giá, bảo hiểm kèm theo |
| Vay qua app, công ty tài chính | CCCD, thu nhập tối thiểu | Khoản nhỏ, kỳ hạn ngắn | Thường cao hơn mặt bằng ngân hàng | Chi tiêu gấp, số tiền nhỏ | Tổng chi phí phải trả, phí phạt chậm |
| Vay nóng ngoài luồng | Chỉ cần giấy tờ tùy thân | Không rõ ràng | Vượt trần, có vụ bị khởi tố ở mức 252%/năm | Không nên dùng | Rủi ro pháp lý và cách đòi nợ |
Các mức trong bảng là khoảng công bố của từng đơn vị, áp dụng thực tế còn tùy hồ sơ, mục đích vay và chương trình ưu đãi. Trước khi ký, nên hỏi thêm về thời gian ưu đãi, biên độ cộng sau ưu đãi và phí trả nợ trước hạn.
Chọn gói vay thế nào cho đỡ tốn
Chị Ngọc Lan, 34 tuổi, công nhân ở khu công nghiệp VSIP (Bình Dương), cần một khoản nhỏ để sửa mái nhà trước mùa mưa. Ban đầu chị định tải một app vay vì "giải ngân trong hai giờ". Sau khi đọc kỹ, chị chọn gói vay theo lương tại chính ngân hàng đang trả lương, kỳ hạn dài hơn để tiền gốc hàng tháng nhẹ đi. Cách này chậm hơn vài ngày, nhưng lãi suất rõ ràng và không có khoản phí bất ngờ. Kinh nghiệm của chị: vay tín chấp cho người đi làm tại Bình Dương dễ được duyệt hơn hẳn khi có sáu tháng sao kê lương.
Anh Duy, 29 tuổi, chạy xe công nghệ ở Hà Nội, từng bị từ chối hai lần vì thu nhập tiền mặt. Sau đó anh mở tài khoản, yêu cầu khách chuyển khoản, giữ lại sao kê ví điện tử, rồi tự tra báo cáo tín dụng của mình. Sáu tháng sau, hồ sơ của anh được duyệt ở gói vay theo dòng tiền. Với người buôn bán nhỏ, hóa đơn điện nước hoặc hợp đồng bảo hiểm nhân thọ cũng là giấy tờ được một số ngân hàng chấp nhận để xét hạn mức.
Một việc ít người làm là đàm phán kỳ hạn. Kéo dài thời gian vay làm tổng lãi tăng, nhưng giảm áp lực mỗi tháng; chọn kỳ hạn ngắn thì ngược lại. Nếu dự định trả trước hạn sau một hai năm, phải hỏi ngay mức phí trả trước hạn, vì khoản này ở mỗi ngân hàng một khác và thường tính theo tỷ lệ trên dư nợ còn lại. Đừng ngại yêu cầu nhân viên ghi rõ ba thông tin đó vào bản tư vấn trước khi bạn nộp hồ sơ.
Quy trình năm bước và nguồn lực tại địa phương
Bước một, xác định số tiền thật sự cần và khả năng trả hàng tháng. Ngân hàng thường xét tỷ lệ nợ trên thu nhập, nên giữ khoản trả định kỳ ở mức còn dư địa cho sinh hoạt. Bước hai, tra báo cáo tín dụng cá nhân qua cổng thông tin của Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia hoặc ứng dụng CIC Credit Connect để biết mình có nợ nhóm mấy. Bước ba, gom giấy tờ: CCCD, hợp đồng lao động, sao kê lương, giấy tờ chứng minh chỗ ở. Bước bốn, so sánh ít nhất ba nơi, gồm cả ngân hàng số; nhiều nhà băng hiện giảm thêm lãi khi đăng ký vay trực tuyến, như VietinBank iPay với mức giảm 0,5%/năm so với nộp hồ sơ tại quầy. Bước năm, đọc hợp đồng, đối chiếu số tiền, lãi suất, kỳ hạn rồi mới ký và lưu một bản.
Ở các đô thị lớn, mạng lưới chi nhánh dày nên bạn có thể đến trực tiếp để hỏi những điều khó nói qua điện thoại. Người ở tỉnh có thể dùng tổng đài chăm sóc khách hàng của ngân hàng hoặc đặt lịch tư vấn qua ứng dụng. Nếu bị đe dọa, bị giữ giấy tờ hay bị tính lãi vượt trần, việc cần làm là lưu bằng chứng, ghi lại số điện thoại, tin nhắn và trình báo cơ quan công an nơi gần nhất.
Một khoản vay hợp lý không phải khoản được duyệt nhanh nhất, mà là khoản bạn trả xong mà vẫn còn tiền cho những việc khác. Trước khi ký, hãy dành hai mươi phút tính tổng số tiền phải trả cho cả kỳ hạn, chứ không chỉ nhìn con số lãi của tháng đầu. Nếu con số đó vẫn nằm trong vùng bạn thấy thoải mái, hồ sơ sạch và điều khoản rõ ràng, thì việc vay đã trở thành một công cụ tài chính bình thường, không còn là nỗi lo phải giấu.
研究の知恵